Morfologia krwi obwodowej u sportowca — to podstawowe badanie diagnostyczne, którego podstawową interpretację powinieneś znać.

Charakteryzuje się ono występowaniem wielu parametrów oznaczonych skrótami. Dla większości osób są one kompletnie niezrozumiałe i nie ma w tym nic dziwnego.

Stąd, postanowiłem omówić to badanie, z czego się składa, co oznaczają poszczególne skróty oraz jak samodzielnie umieć zinterpretować badanie morfologii krwi.

Zapraszam do lektury!


Spis treści:

  1. Morfologia krwi sportowca – co to właściwie za badanie?
  2. Jak wygląda wynik badania morfologii krwi obwodowej?
  3. Panel parametrów białokrwinkowych –  informuje o występującym stanie zapalnym oraz pomaga wskazać jego przyczynę.
  4. Rola białych komórek krwi (leukocytów) w organizmie sportowca
  5. Panel parametrów czerwono krwinkowych – czyli czy nie cierpisz na niedokrwistość sportowcu?
  6. Krwinki czerwone (erytrocyty) – rola w organizmie sportowca
  7. Niedokrwistość u sportowca – jak rozróżnić przyczyny niedokrwistości na podstawie wyniku morfologii krwi obwodowej
  8. Morfologia krwi sportowca — retikulocyty
  9. Morfologia krwi obwodowej — ocena zdolności tlenowych organizmu
  10. Panel parametrów związanych z płytkami krwi – zaburzenia krzepnięcia krwi
  11. PLT — płytki krwi — odpowiedzialne za krzepnięcie krwi
  12. Wpływ wysiłku fizycznego na wynik morfologii krwi
  13. Do jakich wartości referencyjnych odnosić swoje wyniki?
  14. Morfologia krwi obwodowej — jak często wykonywać?
  15. Badanie krwi sportowca – podsumowanie

Morfologia krwi sportowca – co to właściwie za badanie?


Morfologia krwi obwodowej jest badaniem pozwalającym ocenić stan trzech układów krwinek wchodzących w skład naszej krwi:

SkrótObjaśnienie
WBC leukocytów (Krwinek białych)
RBC erytrocytów (Krwinek czerwonych)
PLT trombocytów bądź płytek krwi (Krwinek płytkowych)

Tab. 1 Układy krwinkowe człowieka

Morfologia jest badaniem ilościowym tzn. oceniającym liczbę wymienionych wyżej komórek oraz jakościowym badającym ich parametry takie jak:

wielkość komórek
objętość komórek
kształt
masę i stężenie hemoglobiny w każdym erytrocycie

Tab. 2 Parametry krwinek badane w morfologii

Dodatkowo oprócz ilości i jakości komórek bardzo ważnym parametrem jest dla nas ogólne stężenie hemoglobiny oraz wartość procentowa hematokrytu.

Znaczenie kliniczne mają zarówno zmiany jakościowe jak i ilościowe krwinek.


Jak wygląda wynik badania morfologii krwi obwodowej?


Poniżej prezentuje przykładowy wydruk wyniku morfologii krwi obwodowej sportowca. Warto wiedzieć, że skróty parametrów oraz ich ilość mogą się różnić.

Wynika to przede wszystkim z rodzaju aparatury, na jakiej wykonywane są badania. Dodatkowo wartości zakresów referencyjnych również mogą się między sobą znacznie różnić.

 Do opisu i przedstawionych informacji posłużę się poniższym wynikiem:


Panel parametrów białokrwinkowych –  informuje o występującym stanie zapalnym oraz pomaga wskazać jego przyczynę.


Panel parametrów związanych z układem białokrwinkowym składa się z czterech układów przedstawionych w tab.3.

WBC – całkowitej ilości krwinek białych
LYM – całkowita ilość limfocytów
MON – całkowita ilość monocytów
GRA – całkowita ilość granulocytów

Tab. 3 Skróty dotyczące Białych krwinek na morfologii


Rola białych komórek krwi (leukocytów) w organizmie sportowca


Leukocyty w organizmie człowieka odpowiadają głównie za odporność. Znaczenie kliniczne ma w zdecydowanej większości przypadków podwyższenie ilości komórek, a nie ich spadek.

Wzrost ilości całkowitej komórek WBC może sugerować toczący się proces zapalny w organizmie. By przybliżyć jaki charakter ma infekcja warto spojrzeć na pozostałe krwinki.

W przypadku podwyższonej liczby WBC oraz LYM nasuwa się podejrzenie infekcji o charakterze wirusowym, w przypadku,y było to GRA sugerowało by to charakter bakteryjny infekcji.

Dodatkowo często w badaniu morfologii krwi obwodowej wyszczególnione są eozynofile oznaczone skrótem – EO. Ich wzrost we krwi często związany jest z reakcjami alergicznymi, alergiami czy zatruciami pokarmowymi, zatruciami lekami, zakażeniami pasożytniczymi.

Oczywiście to uproszczony opis, gdyż często w badaniu są obecne dodatkowe wskaźniki, ale ich opis i interpretacja wykracza zdecydowanie poza ramy tego wpisu.


Panel parametrów czerwono krwinkowych – czyli czy nie cierpisz na niedokrwistość sportowcu?


Wskaźniki widoczne w tym panelu to:

RBC – całkowita ilość erytrocytów
HGB – stężenie hemogobiny
HCT – hematokryt
MCV – objętość krwinki czerwonej
MCHC – stężenie hemoglobiny w krwinkach czerwonych
RDW – dystrybucja objętości krwinek czerwonych

Tab. 4 Skróty związane z czerwonymi krwinkami


Krwinki czerwone (erytrocyty) – rola w organizmie sportowca


Krwinki czerwone – erytrocyty zawierają hemoglobinę zdolną do wiązania tlenu. W związku z tym ich rola w organizmie związana jest z transportem tlenu do tkanek. Co ciekawe jej zdolności do przenoszenia dwutlenku węgla są  stosunkowo niewielkie, gdyż ten transportowany jest przez osocze gdzie jest rozpuszczony w postaci jonu wodorowęglanowego.

Erytrocyty ich ilość oraz jakość u sportowca są wyznacznikiem jego możliwości tlenowych. Ma to główne znaczenie w przypadku sportowców wytrzymałościowych np. biegaczy czy piłkarzy. Spadek ilości krwinek czerwonych lub stężenia hemoglobiny odpowiada za stan, który powszechnie nazywamy anemią bądź niedokrwistością.

W przypadku tej przypadłości dochodzi też zazwyczaj do obniżenia się hematokrytu, czyli stosunku krwinek czerwonych do całkowitej objętości krwi.


Niedokrwistość u sportowca – jak rozróżnić przyczyny niedokrwistości na podstawie wyniku morfologii krwi obwodowej


By móc rozróżnić przyczyny występowania niedokrwistości pomocny jest dla nas parametr MCV.

Gdy jego wartość jest:

Obniżona możemy przypuszczać niedokrwistość związaną z zaburzoną gospodarką żelazem.

Podwyższona sugeruje to niedokrwistość związana ze spadkiem stężenia witaminy B12 lub kwasu foliowego, zaburzenia wątroby.

W normie tutaj sytuacja jest bardziej skomplikowana i przyczyn może być wiele.

Wartość MCV Możliwa przyczyna/podejrzenia
Obniżona Możliwa niedokrwistość z powodu braku żelaza / zaburzeń gospodarki żelazem
W normie Różne przyczyny niedokrwistości
podwyższona Niedokrwistość związana ze spadkiem stężenia witaminy B12 lub kwasu foliowego, zaburzenia wątroby

Tab. 5 Wartość MCV, a niedokrwistość


Morfologia krwi sportowca — retikulocyty


Świetnymi parametrami niewidocznymi akurat na tym wyniku badania są retikulocyty oraz parametry z nimi związane.

Retikulocyty to niedojrzałe krwinki czerwone, prekursory erytrocytów. Są one świetnym parametrem do monitorowania postępów leczenia niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Można je wykorzystać jako przydatny parametr do monitoringu w przypadku stosowania dopingu farmakologicznego mającego na celu zwiększenie wydolności tlenowych organizmu.


Morfologia krwi obwodowej — ocena zdolności tlenowych organizmu


Ocena panelu parametrów układu czerwonokrwinkowego jest szczególnie istotna dla sportowców. Zaburzenia na osi wytwarzania hemoglobiny/erytrocytów skutkujące ich obniżeniem zdecydowanie obniżają zdolność fizyczną i wydolność sportowca.


Panel parametrów związanych z płytkami krwi – zaburzenia krzepnięcia krwi


Wskaźniki widoczne w tym panelu to:

PLT całkowita ilość płytek krwi
MPV Średnia objętość płytki krwi
PCT płytkokryt
PDW dystrybucja objętości płytek krwi
P-LCR wskaźnik płytek dużych

Tab. 6 Parametry czerwonkrwinkowe, skróty parametrów


PLT — płytki krwi — odpowiedzialne za krzepnięcie krwi


Głównym zadaniem płytek krwi jest uczestnictwo w procesach krzepnięcia krwi. Płytki zwane inaczej trombocytami w przypadku uszkodzenia naczynia krwionośnego, gdy krew wypływa na zewnątrz mają za zadanie utworzyć tzw. czop płytkowy i uniemożliwić jej dalsze wydostawanie się.

Uczestniczą również w procesie hemostazy i wytwarzania fibryny, umożliwiającej utworzenie ostatecznego ” strupa”  umożliwiającego regenerację i zabezpieczającego przed utratą krwi.

Zbyt niskie wartości płytek krwi mogą powodować zaburzenia krzepnięcia krwi. Interesującym parametrem w obrębie tego układu jest parametr MPV, czyli objętość płytki krwi.

Im większa jest to wartość oznacza to, że płytki są większe i co za tym idzie młodsze, gotowe do pełnienia swoich funkcji. PDW jest parametrem tożsamym z RDW i oznacza dystrybucję objętości płytek krwi wokół średniej. Im ten parametr jest wyższy tym płytki w większym stopniu są od siebie różne.

Oznaczać to może ich nadmierne wytwarzanie i jednoczesne zużywanie np. w przypadku toczących się infekcji zapalnych.

PLT całkowita ilość płytek krwi
MPV średnia objętość płytki krwi
PCT płytkokryt
PDW dystrybucja objętości płytek krwi
P-LCR wskaźnik płytek dużych

Tab. 6 Parametry płytek krwi, skróty parametrów


Wpływ wysiłku fizycznego na wynik morfologii krwi


Poniżej przedstawiam dwa wyniki morfologii krwi obwodowej przed i bezpośrednio po wysiłku fizycznym wykonanym na bieżni.

Na obrazku widzimy wyniki morfologii krwi obwodowej przed (po lewej) oraz po ( po prawej) wysiłku sportowca. Dostrzegalne są bardzo charakterystyczne zmiany, powtarzalne w tego typu sytuacji.

Doszło do:

wzrostu całkowitej ilości WBC głównie w skutek uruchomienia puli leukocytów tzw. marginalnych, czyli znajdujących się przy ścianach naczyń krwionośnych, które wręcz nie płyną wraz ze strumieniem krwi. Wysiłek fizyczny, wzrost ciśnienia krwi oraz tętna, spowodował ich uruchomienie. Dodatkowo w trakcie wysiłku fizycznego dochodzi do uwalniania się markerów o charakterze zapalnym, które są „substancjami wabiącymi” tzw. chemoatraktantami.

wzrostu ilości PLT w skutek mechanizmu opisanego powyżej oraz wzrostu produkcji.

– dodatkowo powyższa osoba ma obniżone MCH oraz MCV co może sugerować rozpoczynającą się niedokrwistość z niedoboru żelaza.


Do jakich wartości referencyjnych odnosić swoje wyniki?


Najlepszym rozwiązaniem jest wykonywanie badań laboratoryjnych w jednym miejscu. Umożliwia to otrzymywanie wyników robionych na tym samym sprzęcie i w podobnych warunkach. Dzięki temu wyniki są łatwiej porównywalne.

Najlepszą metodą jest wyznaczenie własnych zakresów referencyjnych danych parametrów. Dzięki temu jesteśmy w stanie możliwie najdokładniej kontrolować stan swojego zdrowia.

Jak dokonać wyliczenia własnych zakresów referencyjnych — przeczytasz tutaj.


Morfologia krwi obwodowej — jak często wykonywać?


Osobiście polecam wykonywanie tego badania dwa razy do roku.


Badanie krwi sportowca – podsumowanie


Mam nadzieję, że tym wpisem udało mi się przekazać podstawowe informacje dotyczące tak ważnego badania, jakim jest morfologia krwi obwodowej.

Po lekturze jestem przekonany, że każdy z Was będzie w stanie powiedzieć kilka słów na temat swojego wyniku oraz będzie wiedział co oznaczają poszczególne parametry.


Jeżeli intensywnie trenujesz i potrzebujesz zaplanowanego programu badań laboratoryjnych wkomponowanego w Twój  cykl treningowy skontaktuj się ze mną!


Często zadawane pytania — morfologia krwi.


Na jakim poziomie powinienem mieć hemoglobinę by mieć dobrą wydolność?

Warto, żebyś wyznaczył sobie Twój indywidualny zakres referencyjny. Znajomość Twojej normy pozwoli monitorować czy trening wydolnościowy daje efekty. Nie można podać wartości bezwzględnej, od której Twoja wydolność się poprawi.

Jak często kontrolnie wykonywać morfologię?

Moim zdaniem, dwa razy do roku powinno się wykonywać morfologię krwi obwodowej.

Mam niskie MCV czy to nie dobrze?

Niskie MCV może oznaczać, że masz niedobór żelaza w organizmie. Warto przebadać gospodarkę żelaza.

Mam wzrost płytek krwi oraz podwyższone MPV czy to źle?

Wzrost płytek krwi i podwyższone MPV, oznacza, że w Twoim organizmie są młode, duże płytki krwi. Może to oznaczać, że w Twoim organizmie istnieje stan zapalny i dochodzi do ukrytych krwawień.

Mam prawidłową wartość hemoglobiny, ale obniżoną ilość erytrocytów czy to źle?

Opisana sytuacja, nie daje powodów do obaw. Najważniejszym parametrem jest wartość hemoglobiny.

Damian Ostrowski Trener Personalny Białystok